Na zajęciach z psychologiem szkolnym coraz częściej pojawiają się karty i planszówki, które na pierwszy rzut oka wyglądają jak zwykła zabawa, choć w rzeczywistości mają konkretne podłoże terapeutyczne. Rodzice i nauczyciele nie zawsze wiedzą, skąd biorą się takie materiały i na jakich zasadach zostały zbudowane, co bywa problemem, gdy trzeba ocenić ich wartość. W tym miejscu wypada wymienić Edukowisko, wydawnictwo, które od kilku lat tworzy gry i karty oparte na uznanych metodach pracy z emocjami. W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega podejście tego wydawnictwa, jakie metody psychologiczne stoją za jego materiałami oraz dlaczego forma gry sprawdza się w pracy z dziećmi lepiej niż klasyczna rozmowa.
Czym właściwie są gry psychoedukacyjne?
Gry psychoedukacyjne różnią się od zwykłych planszówek tym, że ich zasady i treść zostały zaprojektowane tak, aby uczyć konkretnej umiejętności, na przykład nazywania emocji czy radzenia sobie ze stresem. Zabawa jest tutaj środkiem, a nie celem samym w sobie, choć oczywiście musi być na tyle atrakcyjna, żeby dziecko chciało do niej wracać.
Tego rodzaju materiały bazują często na sprawdzonych podejściach z psychologii klinicznej, przełożonych na język zrozumiały dla dziecka. Największą wartością gier psychoedukacyjnych jest to, że pozwalają rozmawiać o trudnych tematach bez bezpośredniej presji, jaką niesie klasyczna rozmowa twarzą w twarz. Dziecko skupia się na zasadach gry, a przy tym niejako mimochodem ćwiczy nazywanie emocji czy szukanie strategii radzenia sobie z trudnymi sytuacjami.
Na jakich metodach opiera się oferta Edukowiska?
Wiele materiałów tego wydawnictwa wspiera się o elementy terapii poznawczo-behawioralnej, czyli podejścia, które zakłada, że sposób myślenia wpływa na emocje i zachowanie. Inne pozycje sięgają po terapię akceptacji i zaangażowania, znaną też jako trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej, w której duży nacisk kładzie się na pracę z wartościami.
W praktyce oznacza to, że poszczególne karty czy zestawy różnią się celem i sposobem działania, choć wszystkie mają wspólny mianownik w postaci naukowego zaplecza. Warto wymienić kilka głównych obszarów, w których pracuje wydawnictwo:
- rozpoznawanie i nazywanie emocji, przydatne zarówno w domu, jak i na zajęciach grupowych;
- radzenie sobie z lękiem, czyli materiały pomagające zrozumieć mechanizm powstawania strachu;
- budowanie poczucia własnej wartości, oparte na ćwiczeniach rozwojowych i pracy z mocnymi stronami;
- aktywizację behawioralną, przydatną głównie w pracy z nastolatkami zmagającymi się z niskim nastrojem.
Pełny przegląd tych metod i produktów znajdziesz tutaj, a każda pozycja zawiera opis wskazujący, do jakiego zakresu wiekowego i tematu została przygotowana.
Kto tworzy tego rodzaju materiały?
Za wydawnictwem stoi Joanna Steinke-Kalembka, a jego siedziba znajduje się w Toruniu. Tego rodzaju materiały zwykle powstają w ścisłej współpracy z psychologami i terapeutami, co ma znaczenie, gdy chcemy ocenić, czy dana gra rzeczywiście trzyma się uznanej metodologii, a nie jest tylko luźno inspirowana psychologią.
Dlaczego forma gry działa lepiej niż rozmowa bez żadnego wsparcia?
Rozmowa o emocjach bywa dla dziecka trudna, bo wymaga bezpośredniego mówienia o sobie, a to często wywołuje poczucie oceny albo wstyd. Gra daje pewien dystans, ponieważ dziecko odpowiada niby w ramach zasad, a nie w bezpośrednim wyznaniu.
Ten mechanizm ma potwierdzenie w praktyce terapeutycznej, gdzie formy pośrednie, takie jak rysunek, opowieść czy właśnie gra, od dawna są wykorzystywane jako sposób na dotarcie do dziecięcych emocji. Dzięki formie zabawy dziecko czuje mniejszą presję, a jednocześnie ćwiczy te same umiejętności, które byłyby trudniejsze do wypracowania w bezpośredniej rozmowie. Nie oznacza to jednak, że gra zawsze zastąpi kontakt ze specjalistą, bo w trudniejszych przypadkach materiały tego typu działają raczej jako wsparcie procesu terapeutycznego, a nie jego zamiennik.
Jak odróżnić materiał wartościowy od zwykłej zabawki edukacyjnej?
Rynek zabawek edukacyjnych jest szeroki, a nie każda gra opisana jako „rozwijająca” faktycznie ma za sobą solidne podłoże psychologiczne. Zanim zdecydujesz się na konkretną pozycję, warto sprawdzić kilka elementów, które zwykle świadczą o jej wartości merytorycznej.
- Sprawdź, czy opis produktu wskazuje na konkretną metodę psychologiczną, a nie tylko ogólne słowa o rozwoju dziecka.
- Zwróć uwagę, czy autorami lub konsultantami są osoby z wykształceniem psychologicznym lub terapeutycznym.
- Poszukaj informacji o grupie wiekowej, dla której materiał został przygotowany.
- Przeczytaj opinie osób, które korzystały z danej gry w praktyce, najlepiej specjalistów lub nauczycieli.
Zrozumienie tego, co stoi za konkretną grą czy zestawem kart, pomaga podjąć bardziej świadomą decyzję, zwłaszcza gdy materiał ma trafić do dziecka zmagającego się z lękiem, niskim poczuciem własnej wartości czy trudnościami w nazywaniu emocji. Warto traktować takie narzędzia jako jeden z elementów szerszego wsparcia, a nie jedyne i wystarczające rozwiązanie problemu.
